PRAWO Z RÓŻNYCH PERSPEKTYW
Opublikowano: 14.11.2026
Kto naprawdę ustala cenę noclegu? Spór hoteli z Booking.com a prawa turysty
Treść oryginalna.

Ponad 18 tysięcy europejskich hoteli domaga się przed sądem w Amsterdamie odszkodowania od Booking.com za wieloletnie stosowanie klauzul parytetu cenowego. Spory o prowizje rzadko interesują turystów, ten jednak dotyka pytania, które zadaje sobie każdy, kto rezerwuje nocleg przez internet, a mianowicie czy identyczna cena widoczna w kilku miejscach jest dowodem konkurencji, czy raczej jej braku. Odpowiedź wymaga rozdzielenia czterech porządków prawnych, które w debacie publicznej często się zlewają tzn. prawa konkurencji, regulacji platform cyfrowych, prawa konsumenckiego i prawa turystycznego.
Miliardy euro i jedno pytanie konsumenta.
Według komunikatu HOTREC z 30 października 2026 r. w postępowaniu prowadzonym przez Stichting Hotel Claims Alliance przed sądem w Amsterdamie uczestniczy 18 135 hoteli, a okres zgłoszeń został zamknięty. Roszczenia obejmują szkody wiązane z klauzulami stosowanymi w latach 2004-2024, w tym zawyżone prowizje, a ich łączną wartość organizatorzy szacują na kilka miliardów euro; pierwszej rozprawy spodziewają się w 2027 r. Należy jednak pamiętać, że są to informacje strony wspierającej roszczenia, nie ustalenia sądu, Booking.com zaś konsekwentnie kwestionuje zarzuty i broni swoich dawnych klauzul jako narzędzia służącego konkurencyjnym cenom i przejrzystości rynku.
Skala postępowania robi wrażenie, ale o jego wyniku przesądzą dowody, a orzecznictwo z ostatniego roku pokazuje, że sądy nie interpretują ich jednakowo. Landgericht Berlin II wyrokiem z 16 grudnia 2025 r. (sygn. 61 O 60/24 Kart) ustalił, że Booking.com odpowiada wobec 1099 obiektów za szkodę wynikłą z niedozwolonych klauzul, przy czym wysokość tej szkody ma zostać dopiero ustalana, a żądanie stwierdzenia obowiązku zwrotu prowizji nie zostało uwzględnione; wyrok jest nieprawomocny. Kilka miesięcy później, 4 marca 2026 r., Rechtbank Amsterdam w sprawie 25 niemieckich hoteli przyjął, że to hotele muszą najpierw dostatecznie uprawdopodobnić poniesienie szkody, podkreślając przy tym, że nie jest związany rozstrzygnięciami niemieckich organów i zapowiadając powołanie biegłego do wyznaczenia rynku właściwego. Równolegle w Hiszpanii pozostaje zawieszona kara w wysokości 413,24 mln euro, nałożona na Booking.com w 2024 r. przez CNMC za nadużycie pozycji dominującej, do czasu rozpoznania odwołania przez Audiencia Nacional.
Tak obraz jest dla konsumenta ważniejszy niż liczba hoteli, ponieważ pokazuje, że nawet po rozstrzygnięciu Trybunału Sprawiedliwości kwestia skutków klauzul pozostaje przedmiotem sporu dowodowego, a tym bardziej nie może być traktowana jako przesądzona w relacji między platformą a podróżnym.
Ułuda porównania
Istotą klauzul parytetowych było ograniczenie możliwości oferowania przez hotel korzystniejszych warunków poza platformą; parytet szeroki obejmował także konkurencyjne platformy rezerwacyjne, natomiast parytet wąski, stosowany w późniejszym okresie, dotyczył już tylko własnych internetowych kanałów sprzedaży hotelu.
Mechanizm, który się za tym kryje, można przedstawić na prostym przykładzie będącym modelowym wyjaśnieniem tego systemu. Hotel sprzedający pokój przez pośrednika płaci prowizję, której nie ponosi przy rezerwacji bezpośredniej, a gdyby mógł swobodnie różnicować ceny, część tej oszczędności mógłby przekazać gościowi w postaci niższej ceny na własnej stronie. Jeżeli umowa z platformą to wyklucza, jednakowa kwota widoczna w kilku miejscach przestaje być wynikiem rywalizacji sprzedawców, a staje się skutkiem ograniczenia ich swobody cenowej.
Właśnie w tym miejscu, jak sądzę, spór przedsiębiorców uzyskuje wymiar konsumencki, gdyż podróżny korzystający z wyszukiwarki ma poczucie, że porównał rynek. Tymczasem możliwość zestawienia wielu ofert nie jest tożsama z istnieniem warunków, w których sprzedawcy rzeczywiście konkurują ceną, a wygoda porównywarki nie odzwierciedla tego, jak powstały prezentowane w niej ceny.
Co przesądził Luksemburg, a co pozostawił sądom krajowym
W wyroku z 19 września 2024 r. w sprawie C-264/23, Booking.com i Booking.com (Deutschland), ECLI:EU:C:2024:764, Trybunał Sprawiedliwości uznał, że klauzule parytetu zarówno szerokiego, jak i wąskiego nie mogą zostać wyłączone spod zakresu art. 101 ust. 1 TFUE jako ograniczenia akcesoryjne, ponieważ nie wykazano, aby były obiektywnie konieczne do świadczenia usługi pośrednictwa i proporcjonalne do jej celu. Trybunał odróżnił przy tym tę ocenę od badania przesłanek wyłączenia na podstawie art. 101 ust. 3 TFUE, a argument o ryzyku tzw. efektu gapowicza (ang. free riding), czyli korzystania przez hotele z ekspozycji na platformie po to, by następnie pozyskać gościa bezpośrednio, uznał za niewystarczający do wykazania niezbędności ograniczenia. Co do drugiego pytania prejudycjalnego, dotyczącego wyznaczenia rynku właściwego na potrzeby rozporządzenia o wyłączeniach grupowych, Trybunał go nie rozstrzygnął, lecz wskazał, że zadanie to należy do sądu odsyłającego, który powinien zbadać rzeczywistą substytucyjność między kanałami sprzedaży.
Znaczenie tego wyroku bywa przeceniane, Trybunał nie przesądził w nim, że klauzule ograniczały konkurencję w każdym państwie i w każdym okresie. Nie zasądził także odszkodowań i nie określił ich wysokości, gdyż te kwestie pozostają w rękach sądów krajowych, co dobrze ilustruje kontrast między rozstrzygnięciem berlińskim a amsterdamskim.
DMA: swoboda różnicowania bez obietnicy niższej ceny
Niezależnie od prawa konkurencji obowiązuje dziś rozporządzenie (UE) 2022/1925, czyli akt o rynkach cyfrowych, w którym to art. 5 ust. 3 zakazuje strażnikowi dostępu (ang. gatekeeper), czyli platformie wyznaczonej przez Komisję ze względu na jej pozycję na rynku, uniemożliwiania użytkownikom biznesowym oferowania tych samych usług w innych internetowych kanałach sprzedaży po innych cenach lub na innych warunkach. Komisja Europejska wskazała, że Booking.com ma przestrzegać tego obowiązku od 14 listopada 2024 r. i hotele mogą oferować korzystniejsze warunki na własnych stronach internetowych, a art. 13 ust. 4 i 6 DMA zakazuje zarówno obchodzenia tego obowiązku, jak i pogarszania warunków usług wobec tych, którzy z niego korzystają. Komisja jako przykłady działań o skutku równoważnym parytetowi wymienia m.in. podnoszenie prowizji lub usuwanie ofert w reakcji na niższe ceny w innym kanale, przy czym jest to objaśnienie organu stosującego wiążące rozporządzenie, a nie samodzielne źródło prawa.
Z tych przepisów nie wynika jednak ani obowiązek obniżenia ceny przez jakikolwiek hotel, ani gwarancja, że rezerwacja bezpośrednia okaże się tańsza. Praktyczne znaczenie DMA należy więc interpretować wężej tzn. rozporządzenie przywraca przestrzeń do różnicowania ofert, natomiast to, czy przedsiębiorcy z niej skorzystają i czy korzyść dotrze do gościa, stanowi już pytanie o funkcjonowanie rynku, a nie o treść normy prawnej.
Platforma, hotel czy osoba prywatna
Cena jest tylko pierwszym elementem ochrony konsumenta, drugim, często ważniejszym w razie problemów, wiedza o tym, z kim zawiera on umowę. Art. 12a ustawy o prawach konsumenta, wdrażający art. 6a dyrektywy 2011/83/UE, nakłada na dostawcę internetowej platformy handlowej obowiązek jasnego informowania m.in. o głównych parametrach decydujących o kolejności prezentowania ofert, o tym, czy oferujący jest przedsiębiorcą, oraz o podziale obowiązków między nim a platformą; jeżeli usługodawca nie jest przedsiębiorcą, konsument ma się dowiedzieć, że przepisy konsumenckie nie będą miały zastosowania do zawieranej umowy.
To, iż nie mówimy o teoretycznym problemie, wcześniejsze postępowanie i wydana następnie decyzja Prezesa UOKiK z 1 sierpnia 2025 r., nr RKR-3/2025, którą Booking.com został zobowiązany do zmian w informowaniu o statusie wynajmującego, zakresie ochrony konsumenckiej i podziale obowiązków, a spółka przyjęła na siebie przysporzenia na rzecz uprawnionych użytkowników. Decyzja ta dotyczyła jednak wyłącznie obowiązków informacyjnych i nie ma związku z roszczeniami odszkodowawczymi z tytułu klauzul parytetowych.
Praktyka pokazuje, iż analiza każdej reklamacji powinna więc przebiegać w określonej kolejności tj. najpierw ustalenie stron umowy, następnie zakresu przyjętych przez nie obowiązków, a dopiero na końcu przyporządkowanie konkretnego uchybienia. Pokój niezgodny z opisem, błąd w procesie rezerwacji i brak wymaganej informacji to różne zdarzenia, które mogą mieć różnych adresatów i różne podstawy prawne, a sam kontakt z obsługą platformy nie wyjaśnia tego podziału.
Odrębnego omówienia wymaga relacja między rezerwacją noclegu a imprezą turystyczną , ponieważ zakup samego noclegu imprezą turystyczną nie jest, co wynika bezpośrednio z ustawy z 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych, którą to wiąże tę kwalifikację z połączeniem co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych oraz spełnieniem dodatkowych warunków z art. 4 pkt 2 i art. 5. Gdy jednak impreza powstaje, art. 48 ust. 1 tej ustawy czyni organizatora odpowiedzialnym za wykonanie wszystkich objętych nią usług, także wtedy, gdy wykonują je inni dostawcy. Niemniej jednak tej ustawowej odpowiedzialności nie można przypisać platformie pośredniczącej jedynie w rezerwacji noclegu, gdyż pomiędzy tymi biegunami mieści się kategoria powiązanych usług turystycznych, która może powstać na przykład wtedy, gdy po rezerwacji hotelu platforma w ukierunkowany sposób kieruje podróżnego do wynajęcia samochodu u innego przedsiębiorcy; ochrona jest wówczas wyraźnie węższa i obejmuje przede wszystkim obowiązki informacyjne oraz zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności podmiotu przyjmującego płatności.
Nie sposób też pominąć kwestii, która regularnie zaskakuje podróżnych, a mianowicie możliwości bezpłatnego anulowania rezerwacji, która wynika wyłącznie z warunków oferty, gdyż internetowa forma zakupu nie daje czternastu dni na zmianę decyzji. Reguluje to art. 38 ust. 1 pkt 12 ustawy o prawach konsumenta, który to wyłącza ustawowe prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość, jeżeli dotyczy ona zakwaterowania innego niż do celów mieszkalnych, a w umowie oznaczono dzień lub okres świadczenia usługi.
Granica państwa a ochrona podróżnego
Przy rezerwacji noclegu za granicą należy oddzielić relację z platformą od umowy z zagranicznym hotelem, a pytanie o prawo właściwe od pytania o sąd właściwy. Art. 6 ust. 4 lit. a rozporządzenia Rzym I wyłącza ochronną normę kolizyjną dla usług świadczonych konsumentowi wyłącznie w państwie innym niż państwo jego zwykłego pobytu, co oznacza, że w braku wyboru prawa do umowy z hotelem zastosowanie znajdzie co do zasady prawo państwa siedziby usługodawcy. Polska wersja językowa strony niestety nie przesądza więc o stosowaniu polskiego prawa do pobytu w hotelu w Rzymie czy Barcelonie.
Inaczej przedstawia się kwestia jurysdykcji, gdyż możliwość pozwania kontrahenta przed sądem miejsca zamieszkania konsumenta zależy od przesłanek art. 17 i 18 rozporządzenia Bruksela I bis, w tym od tego, czy przedsiębiorca kierował swoją działalność do państwa konsumenta. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawach Pammer i Hotel Alpenhof, dotyczącym właśnie internetowej rezerwacji pobytu w austriackim hotelu, uznał, że sama dostępność strony internetowej nie wystarcza, i wskazał okoliczności, które mogą świadczyć o takim ukierunkowaniu, w tym międzynarodowy charakter działalności, użycie innego języka lub waluty czy podanie numeru telefonu z prefiksem międzynarodowym. W sporach opartych na prawie konkurencji, kierowanych przeciwko samej platformie, uruchamia się jurysdykcja w sprawach deliktowych z art. 7 pkt 2 tego rozporządzenia, co Trybunał potwierdził w sprawie Wikingerhof przeciwko Booking.com.
Czy gość hotelowy jest poszkodowanym?
Art. 3 dyrektywy 2014/104/UE, wdrożonej w Polsce ustawą z 21 kwietnia 2017 r. o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji, przyznaje prawo do pełnego odszkodowania każdemu, kto poniósł szkodę wskutek naruszenia prawa konkurencji. Nie jest to jednak ryczałt należny każdemu użytkownikowi platformy, ponieważ turysta musiałby wykazać naruszenie, szkodę i związek przyczynowy, a sam wydatek na nocleg nie dowodzi zawyżenia ceny wskutek konkretnej praktyki.
W debacie publicznej niemal nieobecny jest przy tym wątek, który moim zdaniem jest dla konsumentów kluczowy, bowiem dyrektywa reguluje przerzucenie nadmiernego obciążenia na dalsze ogniwa łańcucha, a sprawca naruszenia może bronić się zarzutem, że bezpośredni nabywca przeniósł koszt dalej (art. 13), a pośredni nabywca może w określonych warunkach skorzystać z domniemania takiego przerzucenia (art. 14 ust. 2). Jeżeli więc Booking.com będzie argumentować wobec hoteli, że wyższe prowizje zostały przerzucone na gości, argument ten, skuteczny lub nie, wzmacnia ekonomiczną pozycję gości jako potencjalnie poszkodowanych. Otwarte pozostaje natomiast pytanie, czy nocleg można uznać za usługę pochodną wobec usługi pośrednictwa w rozumieniu art. 14 ust. 2 dyrektywy, i jest to kwestia, na którą orzecznictwo nie udzieliło jeszcze odpowiedzi.
Powyższe rozważania nie zatrzymują się na poziomie akademickiej debaty, gdyż 30 października 2026 r. Rechtbank Amsterdam uznał swoją jurysdykcję w zbiorowej sprawie wytoczonej w trybie WAMCA przez Stichting Consumenten Competition Claims, wspieraną przez holenderską organizację konsumencką Consumentenbond, przeciwko Booking.com, Agodzie i Booking Holdings. Fundacja reprezentuje holenderskich konsumentów i zarzuca pozwanym ograniczanie konkurencji przez klauzule parytetowe oraz wprowadzanie klientów w błąd, między innymi pozornymi rabatami, cenami prezentowanymi bez wszystkich opłat i komunikatami sugerującymi, że wolnych pokoi jest mniej, niż w rzeczywistości. Według Consumentenbond do udziału w postępowaniu zgłosiło się ponad 270 tysięcy osób, jednak rozstrzygnięcie dotyczy wyłącznie właściwości sądu, a nie istoty sprawy.
Szkody hotelu, związanej z warunkami pośrednictwa, nie można przy tym utożsamiać ze szkodą jego gościa, a obie te grupy mogą w istocie konkurować o tę samą pulę szkody. Zatem, z uwagi na odrębność roszczeń, komunikaty o miliardowych roszczeniach hoteli nie dają konsumentom podstaw do zwrotów za wcześniejsze rezerwacje.
Świadomy wybór jako przedmiot ochrony
Spór o Booking.com pozwala spojrzeć na ochronę podróżnego szerzej, niż zwykle się to robi, gdy mówi się o reklamacji nieudanego pobytu, gdyż obejmuje ona, w mojej ocenie, także warunki, co do których konsument podejmuje decyzję, czyli możliwość porównania ofert, które są naprawdę konkurencyjne wobec siebie, zrozumienie, dlaczego wyświetlają się w określonej kolejności, oraz identyfikację podmiotu, który odpowiada za obiecane świadczenie.
Dla konsumentów oznacza to, że porównywać warto nie samą kwotę za pokój, lecz cenę całkowitą wraz z opłatami, warunki anulowania, termin i adresata płatności oraz status wynajmującego, a po zmianach wymuszonych przez DMA także ofertę na stronie samego hotelu. Dla przedsiębiorców punktem wyjścia powinno być uporządkowanie umów z platformami i komunikacji z gościem, z pełnym wykorzystaniem praw, które daje im akt o rynkach cyfrowych. Ochrona konkurencji, przejrzystość platform i odpowiedzialność za wykonanie usługi tworzą odrębne reżimy prawne, ale dopiero analizowane łącznie pozwalają odpowiedzieć na pytanie, czy wybór turysty był naprawdę świadomy.
Autor:
