KRONIKA SĄDOWA
Opublikowano: 31.10.2026
Egzamin po nocnej zmianie. Sąd uchylił upomnienie dla sztygara

Sztygar nie przystąpił do egzaminu z zagadnień bezpieczeństwa, ponieważ wyznaczono go poza godzinami pracy. Pracodawca ukarał go upomnieniem, ale Sąd Rejonowy w Mikołowie uchylił karę. Uznał, że spółka nie wykazała okoliczności uzasadniających obowiązek zdawania egzaminu w czasie nadliczbowym.
Spór nie o zakres egzaminu, lecz o jego porę
Bartosz Zieliński* był zatrudniony w pozwanej spółce od 14 lat. Wcześniej pracował jako nadsztygar bhp, a od około roku zajmował stanowisko sztygara zmianowego. Obowiązywała go norma czasu pracy wynosząca 7,5 godziny.
W styczniu 2025 r. kierownik ruchu zakładu górniczego wydał pisemne polecenie dotyczące egzaminu sprawdzającego wiedzę pracowników dozoru. Zakres obejmował między innymi przewietrzanie kopalni, zwalczanie pożarów, ratownictwo, zagrożenia naturalne i techniczne oraz bezpieczne prowadzenie robót. Dla dozoru wyższego przewidziano egzamin w godzinach pracy, a dla dozoru ruchu poza nimi, z jednorazową zapłatą odpowiadającą jednej godzinie nadliczbowej.
Pracownik miał przystąpić do egzaminu 28 stycznia, o godz. 8.30 albo 14.00. Po nocnej zmianie wyszedł jednak z kopalni o godz. 6.37, po ponad ośmiu godzinach pobytu w pracy. Na poranny egzamin nie został z powodu zmęczenia. Nie stawił się również po południu.
Dodatkowy termin wyznaczono na 11 lutego, z możliwością przystąpienia o godz. 8.30, 13.00 lub 14.00. Tego dnia Zieliński opuścił kopalnię o godz. 8.10 po kolejnej nocnej zmianie. Nie pojawił się na żadnym z wyznaczonych terminów; nieobecność o godz. 8.30 ponownie tłumaczył zmęczeniem.
Pracodawca wskazywał na obowiązki związane z bhp
W pisemnych wyjaśnieniach pracownik podnosił, że niedawno odbył dwa wymagane szkolenia, których tematyka pokrywała się z zakresem egzaminu. Kwestionował także wymaganie od niego udziału w egzaminie po zmianie, zwłaszcza wobec niewypłacania wynagrodzenia za stale wykonywaną pracę ponad normę.
Pracodawca zastosował karę upomnienia 19 lutego 2025 r., a zawiadomił o niej pracownika 5 marca. Zieliński złożył sprzeciw, którego spółka nie uwzględniła. Następnie wystąpił do sądu o uchylenie kary.
Spółka domagała się oddalenia powództwa. Argumentowała, że pracownik dwukrotnie bez usprawiedliwienia nie wykonał pisemnego polecenia, choć egzamin dotyczył bezpieczeństwa pracy. Podkreślała też, że przewidziano zapłatę za jedną nadgodzinę, a pozostali pracownicy przystąpili do sprawdzianu.
Powód kwestionował zarówno podstawę ukarania, jak i zachowanie terminu na zastosowanie kary. Sąd nie podzielił jednak jego zastrzeżeń proceduralnych. Uznał, że tryb oraz terminy nałożenia upomnienia i rozpatrzenia sprzeciwu zostały zachowane zgodnie z art. 109-112 kodeksu pracy.
Zapłata za nadgodzinę nie rozstrzygała sprawy
Wyrokiem z 27 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy w Mikołowie uchylił upomnienie. Zasądził także od spółki na rzecz pracownika 240 zł kosztów zastępstwa procesowego oraz nakazał pobrać od niej 30 zł opłaty sądowej.
Sąd nie zakwestionował znaczenia egzaminu. Wyjaśnił, że ze względu na jego tematykę nieuzasadniona odmowa udziału w godzinach pracy mogłaby stanowić naruszenie obowiązków związanych z bhp, objęte art. 108 § 1 w związku z art. 211 pkt 1 kodeksu pracy. W tej sprawie zasadnicze znaczenie miało jednak to, że egzamin wyznaczono poza zmianą.
Spółka nie wykazała szczególnych, nadzwyczajnych potrzeb, które uzasadniałyby polecenie udziału w egzaminie w godzinach nadliczbowych. Nie wykazała również przesłanek wskazanych w art. 151 § 1 pkt 1 kodeksu pracy. Zdaniem sądu nie było przeszkód, aby sprawdzian zorganizować w godzinach pracy.
Potwierdzał to dalszy przebieg wydarzeń. W marcu pracodawca wyznaczył kolejny termin, tym razem podczas pracy. Zieliński stawił się na egzamin, choć go nie zdał. Wynik tego późniejszego sprawdzianu nie zmieniał oceny wcześniejszego polecenia i zastosowanej kary.
Sąd uznał polecenie za niezgodne z prawem w części zobowiązującej do stawiennictwa poza godzinami pracy. Już ta ocena wystarczała do uchylenia upomnienia.
Niezależnie od tego sąd wskazał na nadużycie prawa w rozumieniu art. 8 kodeksu pracy. Ustalił, że organizacja pracy wymuszała na sztygarach zmianowych stałe wykonywanie dodatkowych obowiązków na powierzchni, podczas gdy do rozliczenia wynagrodzenia uwzględniano tylko czas od zjazdu do wyjazdu. Obowiązki te zajmowały co najmniej 45-60 minut na każdej zmianie, ponad pracę pod ziemią.
W ocenie sądu wymaganie w takich warunkach dalszego pozostawania w pracy na egzaminie, pod groźbą kary, dodatkowo przemawiało przeciwko utrzymaniu upomnienia.
Obowiązek egzaminu a termin jego przeprowadzenia
Sąd rozdzielił dwie kwestie: znaczenie sprawdzania wiedzy z zakresu bhp oraz dopuszczalność nakazania udziału w sprawdzianie poza godzinami pracy. Zapowiedź wynagrodzenia za nadgodzinę nie zastąpiła wykazania okoliczności uzasadniających takie polecenie.
Co wynika z tej sprawy?
O uchyleniu kary nie przesądziło uznanie egzaminu za zbędny ani uchybienie terminom przez pracodawcę. Decydujące było to, że spółka nie wykazała podstaw do wymagania udziału w nim poza godzinami pracy. Dodatkowe znaczenie miały ustalenia dotyczące systemowego obciążania pracownika obowiązkami ponad normę bez odpowiedniego wynagrodzenia.
Ta sprawa pokazuje, że przy ocenie kary za niewykonanie polecenia znaczenie ma nie tylko jego cel, ale również warunki, w których pracownik miał je wykonać. Nie jest to jednak rozstrzygnięcie zwalniające z egzaminów dotyczących bezpieczeństwa. Sąd wyraźnie odróżnił taki obowiązek od spornego sposobu organizacji sprawdzianu.
Źródło: wyrok Sądu Rejonowego w Mikołowie, IV Wydział Pracy, z 27 listopada 2025 r., sygn. akt IV P 31/25, wraz z uzasadnieniem.
* Imiona i nazwiska uczestników opisanej sprawy są fikcyjne. Wprowadzono je dla ułatwienia lektury i zachowania anonimowości osób wskazanych w orzeczeniu.
